Zajednica opština sa srpskom većinom prvi put je dogovorena Prvim Briselskim sporazumom 2013. godine, dok su principi njenog funkcionisanja utvrđeni 2015. godine. Ovaj koncept ponovo je potvrđen Sporazumom o putu ka normalizaciji odnosa između Kosova i Srbije iz 2023. godine, nakon čega je Evropska unija izradila nacrt statuta.
Ipak, Kosovo do sada nije prosledilo nacrt Ustavnom sudu na razmatranje, što bi bio prvi korak ka formalnom uspostavljanju Zajednice. Statut još nije javno objavljen, ali iz uvida medija poznato je da bi trebalo da reši ključna pitanja u obrazovanju i zdravstvu srpske zajednice na Kosovu.
Prema nacrtu, srpske škole i zdravstvene ustanove postale bi privatne institucije pod okriljem Zajednice, uz finansijsku podršku Srbije. One bi radile u skladu sa kosovskim zakonima, a nastavni plan i program bio bi usklađen sa važećim propisima. Statut predviđa i mogućnost izdavanja dvostrukih diploma – kosovskih i srpskih – koje bi priznavali i Kosovo i Srbija.
Zajednica bi imala široke nadležnosti u obrazovanju i zdravstvu:
- zastupala bi obrazovnu i zdravstvenu politiku pred centralnim vlastima,
- pružala savete u vezi sa zakonima o obrazovanju i zdravstvu,
- finansirala infrastrukturne projekte, medicinsku opremu i socijalnu pomoć,
- olakšavala saradnju među opštinama sa srpskom većinom.
Kosovski Ustav i zakoni već priznaju prava srpske zajednice, uključujući obrazovanje na srpskom jeziku i mogućnost osnivanja privatnih ustanova. Na Kosovu trenutno postoji deset opština sa srpskom većinom: šest južno od Ibra (Gračanica, Novo Brdo, Štrpce, Ranilug, Klokot i Parteš) i četiri na severu (Severna Mitrovica, Leposavić, Zvečan i Zubin Potok).
Tri opštine – Severna Mitrovica, Gračanica i Štrpce – već imaju proširena ovlašćenja u zdravstvu i visokom obrazovanju, uključujući registraciju ustanova, zapošljavanje kadra i isplatu plata. Novi statut bi trebao da objedini ove nadležnosti i olakša funkcionisanje srpskih obrazovnih i zdravstvenih institucija u okviru Zajednice.